Charakterystyka instytucji domu pomocy społecznej

Dom Pomocy Społecznej (DPS) jest placówką pobytu całodobowego; jest instytucjonalną formą całodobowej opieki. Prawo do zamieszkania w DPS mają osoby, które z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, nie mogą samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, którym nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Pobyt w domu pomocy społecznej jest świadczeniem niepieniężnym pomocy społecznej. Domy pomocy społecznej pełnią rolę substytucyjną w stosunku do naturalnych ogniw oparcia społecznego. Zastępują rodzinę w jej funkcjach opiekuńczych w stosunku do wymagającego całodobowej opieki starego, chorego lub niepełnosprawnego członka rodziny w sytuacji, w której tej rodziny brak lub nie jest ona w stanie z tej funkcji się wywiązać.

Typy domów

W zależności od stanu zdrowia, rodzaju niepełnosprawności oraz wieku osobie przysługuje prawo do zamieszkania w określonym typie domu przeznaczonym dla:
  1. osób w podeszłym wieku,
  2. osób przewlekle somatycznie chorych,
  3. osób przewlekle psychicznie chorych,
  4. osób dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie,
  5. dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie,
  6. osób niepełnosprawnych fizycznie,
  7. osób uzależnionych od alkoholu.

Podstawy skierowania

Wydanie decyzji administracyjnej o skierowaniu osoby do domu pomocy społecznej następuje na podstawie:
  1. pisemnego wniosku osoby ubiegającej się o skierowanie do DPS złożonego w ośrodku pomocy społecznej właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się,
  2. rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania osoby ubiegającej się o umieszczenie w DPS, zawierającego w szczególności pisemne  stwierdzenie braku możliwości zapewnienia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania – przez rodzinę i gminę. Wywiad środowiskowy ma na celu ustalenie sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i dochodowej i jest podstawą do udzielenia świadczenia z pomocy społecznej w postaci umieszczenia i pobytu w DPS.
Do wniosku i wywiadu dołącza się m.in.:
  1. decyzję organu emerytalno – rentowego ustalającego wysokość emerytury lub renty oraz pisemną zgodę na ponoszenie odpłatności za pobyt w DPS,
  2. oświadczenie o wysokości dochodu osoby ubiegającej się, małżonka, zstępnych przed wstępnymi – zobowiązanych do ponoszenia opłaty.
  3. jeśli osoba ubiegająca się posiada uprawnienia kombatanckie – zaświadczenie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego,
  4. w przypadku kierowania do DPS osoby ubezwłasnowolnionej:
  •   postanowienie sądu o ubezwłasnowolnieniu,
  • postanowienie sądu o ustanowieniu opiekuna prawnego lub kuratora,
  • postanowienie sądu zezwalające opiekunowi na umieszczenie osoby ubezwłasnowolnionej w DPS.
Po wydaniu decyzji kierującej i po uzyskaniu wolnego miejsca dla osoby – właściwy organ wydaje decyzję o umieszczeniu w DPS po czym zainteresowana osoba może zamieszkać w placówce.

Zasady odpłatności

Obowiązani do opłaty za pobyt osoby w DPS są w kolejności:
  1. osoba – mieszkaniec DPS-u,
  2. małżonek, zstępni (dorosłe dzieci) przed wstępnymi (rodzice),
  3. gmina, z której osoba została skierowana do DPS-u,
OPŁATĘ ZA POBYT W DPS WNOSZĄ:
  1. mieszkaniec DPS jednak nie więcej niż 70% swojego dochodu,
  2. małżonek, zstępni przed wstępnymi pod warunkiem, że:
    1.  w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli jej dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
    2. w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie,
  3. gmina, z której osoba została skierowana do DPS w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w DPS a opłatami wnoszonymi przez osoby zobowiązane.

Obowiązujące standardy

Dom pomocy społecznej świadczy usługi:

w zakresie potrzeb bytowych, zapewniając:

a) miejsce zamieszkania, b) wyżywienie, c) odzież i obuwie, d) utrzymanie czystości; opiekuńcze, polegające na: a) udzielaniu pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, b) pielęgnacji, c) niezbędnej pomocy w załatwianiu spraw osobistych;

wspomagające, polegające na:

a) umożliwieniu udziału w terapii zajęciowej, b) podnoszeniu sprawności i aktywizowaniu mieszkańców domu, c) umożliwieniu zaspokojenia potrzeb religijnych i kulturalnych, d) zapewnieniu warunków do rozwoju samorządności mieszkańców domu, e) stymulowaniu nawiązywania, utrzymywania i rozwijania kontaktu z rodziną i społecznością lokalną, f) działaniu zmierzającym do usamodzielnienia mieszkańca domu, w miarę jego możliwości, g) pomocy usamodzielniającemu się mieszkańcowi domu w podjęciu pracy, szczególnie mającej charakter terapeutyczny, w przypadku osób spełniających warunki do takiego usamodzielnienia, h) zapewnieniu bezpiecznego przechowywania środków pieniężnych i przedmiotów wartościowych, i) finansowaniu mieszkańcowi domu nie posiadającemu własnego dochodu wydatków na niezbędne przedmioty osobistego użytku, w kwocie nie przekraczającej 30 % zasiłku stałego, o którym mowa w art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, j) zapewnieniu przestrzegania praw mieszkańców domu oraz dostępności do informacji o tych prawach dla mieszkańców domu, k) sprawnym wnoszeniu i załatwianiu skarg i wniosków mieszkańców domu.

Dom uznaje się za spełniający warunki, jeżeli:

w zakresie usług bytowych: a) budynek i jego otoczenie są pozbawione barier architektonicznych, b) budynek wielokondygnacyjny ma zainstalowany dźwig osobowy dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych; w przypadku do mów, o których mowa w art. 56 pkt 3—5 ustawy, zalecany jest dźwig osobowy dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych, c) budynek jest wyposażony w system przyzywowo – alarmowy i system alarmowo -przeciwpożarowy, d) liczba miejsc w nowo powstających domach jest nie większa niż 100; w domu znajdują się następujące pomieszczenia: a) pokoje mieszkalne jednoosobowe i wieloosobowe, b) pokoje dziennego pobytu, c) jadalnia, d) gabinet medycznej pomocy doraźnej, e) pomieszczenia do terapii i rehabilitacji, f) kuchenka pomocnicza, g) pomieszczenie pomocnicze do prania i suszenia, h) palarnia, jeżeli wśród mieszkańców domu są osoby palące, i) pokój gościnny, j) miejsce kultu religijnego zgodne z wyznaniem mieszkańca domu, jeżeli nie ma on możliwości uczestniczenia w nabożeństwach poza domem, k) inne pomieszczenia techniczne służące zaspokajaniu potrzeb sanitarnych mieszkańców domu;

pokój mieszkalny:

a) jednoosobowy ma powierzchnię nie mniejszą niż 9 m2, b) wieloosobowy ma powierzchnię nie mniejszą niż 6 m2 na osobę: – w przypadku osób poruszających się samodzielnie – jest przeznaczony dla nie więcej niż trzech osób, – w przypadku osób leżących – jest przeznaczony dla nie więcej niż 4 osób; c) jest wyposażony w łóżko lub tapczan, szafę, stół, krzesła, szafkę nocną dla każdego mieszkańca domu oraz odpowiednią do liczby osób mieszkających w pokoju liczbę wyprowadzeń elektrycznych; w domach, o których mowa w art. 56 pkt 5 ustawy, wyprowadzenia elektryczne są zabezpieczone przed dostępem dzieci, pokój uznaje się za spełniający wymagane normy, o których mowa w lit. a i b, jeżeli odstępstwo poniżej wymaganej powierzchni nie jest większe niż 5 %;

w zakresie warunków sanitarnych:

a) liczba łazienek zapewnia możliwość korzystania z każdej przez nie więcej niż pięć osób, a w przypadku toalet przez nie więcej niż cztery osoby; jeżeli liczba osób leżących przekracza 50% ogólnej liczby mieszkańców domu, dopuszcza się zmniejszenie liczby tych pomieszczeń o 25%, b) łazienki i toalety są przystosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych, c) w nowo powstających domach na pokój przypada jedna toaleta oraz łazienka, w której wyposażeniu znajduje się wanna lub prysznic; pomieszczenia mieszkalne domu są czyste, sprzątane w miarę potrzeby, nie rzadziej niż raz dziennie, estetyczne, wolne od nieprzyjemnych zapachów;

w zakresie wyżywienia i organizacji posiłków:

a) mieszkańcom domu zapewnia się co najmniej posiłki dziennie, a w przypadku domów, o których mowa w art. 56 pkt 5 ustawy, co najmniej posiłki dziennie, zapewnia się wybór zestawu posiłków lub otrzymania posiłku dodatkowego oraz posiłku dietetycznego, zgodnie ze wskazaniem lekarza, b) dla każdego z posiłków czas wydawania wynosi 2 godziny, z tym że ostatni posiłek jest podawany nie wcześniej niż o godz. 1800, c) podstawowe produkty żywnościowe oraz napoje są dostępne przez całą dobę, d) mieszkaniec może spożywać posiłki w pokoju mieszkalnym, e) w razie potrzeby mieszkaniec jest karmiony; mieszkańcom domu nie posiadającym własnej odzieży i obuwia oraz możliwości ich zakupienia z własnych środków zapewnia się odzież i obuwie odpowiedniego rozmiaru, dostosowane do jego potrzeb, pory roku, utrzymane w czystości i wymieniane w razie potrzeby, w tym: a) odzież całodzienną — co najmniej dwa zestawy, b) odzież zewnętrzną: płaszcz lub kurtkę — co najmniej jeden zestaw, c) bieliznę dzienną — co najmniej 4 komplety, d) bieliznę nocną — co najmniej 2 komplety, e) co najmniej jedną parę obuwia oraz pantofle domowe, w przypadku mieszkańców leżących zaopatrywanie w odzież i obuwie dostosowuje się do potrzeb wynikających z ich stanu zdrowia; mieszkańcom domu zapewnia się pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, a w przypadku gdy sami nie są w stanie zapewnić sobie środków czystości i higienicznych, zapewnia się im w szczególności: a) w miarę potrzeby: mydło, pastę i szczoteczkę do mycia zębów oraz środki piorące, szampon do mycia włosów, a dla mężczyzn i starszych chłopców – przybory do golenia, b) ręczniki co najmniej dwie sztuki, zmieniane, w miarę potrzeby, nie rzadziej niż raz na tydzień, c) pościel, zmienianą, w miarę potrzeby, nie rzadziej niż raz na dwa tygodnie; dzieci mają zapewnione zabawki odpowiednie do ich wieku i sprawności,

w zakresie usług opiekuńczych i wspomagających zapewnia się:

a) świadczenie pracy socjalnej, b) organizację terapii zajęciowej w pracowniach terapii, a w przypadku osób przebywających w domach, o których mowa w art. 56 pkt 3 i 4 ustawy, również w warsztatach terapii zajęciowej, c) możliwość korzystania przez mieszkańców domu z biblioteki lub punktu bibliotecznego oraz codziennej prasy, a także możliwość zapoznania się z przepisami prawnymi dotyczącymi domów, d) organizację świąt, uroczystości okazjonalnych oraz umożliwia się udział w imprezach kulturalnych i turystycznych, e) możliwość kontaktu z kapłanem i udział w praktykach religijnych, zgodnie z wyznaniem mieszkańca domu, f) regularny kontakt z dyrektorem domu w określonych dniach tygodnia i godzinach, podanych do wiadomości w dostępnym miejscu, g) sprawienie pogrzebu, zgodnie z wyznaniem zmarłego mieszkańca domu.

Warunkiem efektywnej realizacji usług opiekuńczych i wspomagających jest:

1) zatrudnianie w pełnym wymiarze czasu pracy nie mniej niż dwóch pracowników socjalnych na 100 mieszkańców domu; 2) zapewnianie mieszkańcom domu kontaktu z psychologiem, a w przypadku mieszkańców domu przebywających w domach, o których mowa w art. 56 pkt 3 ustawy, również z psychiatrą; 3) posiadanie wskaźnika zatrudnienia pracowników zespołu terapeutyczno-opiekuńczego, zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy w odpowiednim typie domu dla: a) osób w podeszłym wieku — nie mniej niż 0,4 na jednego mieszkańca domu, b) osób przewlekle somatycznie chorych — nie mniej niż 0,6 na jednego mieszkańca domu, c) osób przewlekle psychicznie chorych — nie mniej niż 0,5 na jednego mieszkańca domu, d) osób dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie — nie mniej niż 0,5 na jednego mieszkańca domu, e) dzieci i młodzieży niepełnosprawnej intelektualnie — nie mniej niż 0,6 na jednego mieszkańca domu, f) osób niepełnosprawnych fizycznie — nie mniej niż 0,5 na jednego mieszkańca domu, przy ustalaniu wskaźników zatrudnienia uwzględnia się również wolontariuszy, stażystów, praktykantów oraz osoby odbywające służbę zastępczą w domu, jeżeli pracują bezpośrednio z mieszkańcami domu, przy czym przy wyliczaniu wskaźnika udział tych osób nie może przekroczyć 30 % ogólnej liczby osób zatrudnionych w zespole terapeutyczno-opiekuńczym; 4) uczestniczenie pracowników zespołu terapeutyczno – opiekuńczego co najmniej raz na dwa lata w organizowanych przez dyrektora domu szkoleniach na temat praw mieszkańca domu oraz kierunków prowadzonej terapii, a także metod pracy z mieszkańcami.